BİLGİ YARIŞMASINA KATIL

F.6.2.3. Dolaşım Sistemi Konusu Detayları

F.6.2.3. Dolaşım Sistemi Konusu ait detaylar, konuya ait kazanımlar. Kazanımlar için lütfen kazanıma tıklayınız.

Açıklama

F.6.2.3. Dolaşım Sistemi
Önerilen Süre:
6 ders saati
Konu / Kavramlar: Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organlar, kalbin yapısı ve görevi, kan damarları, büyük ve küçük kan dolaşımı, kan grupları, kan bağışı, dolaşım sistemi
F.6.2.3.1. Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model kullanarak açıklar.
a. Kalbin dört odacığı, kalbi oluşturan yapılar ve isimleri verilmeden belirtilir.
b. Kalbi oluşturan yapıların ve kapakçıkların isimlerine yer verilmez.
c. Kalbin çalışma mekanizmasına değinilmez.
ç. Nabız ve tansiyona değinilir.
d. Lenf dolaşımına değinilmez.

Kazanım Bileşenleri:
  • Dolaşım sistemini ve görevini açıklama
  • Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organları listeleme
  • Kalbin görevini açıklama
  • Kalbin yapısını açıklama
  • Damarların görevini açıklama
  • Damar çeşitlerini listeleme
  • Atardamarların görevini açıklama
  • Toplardamarların görevini açıklama
  • Kılcal damarların görevini açıklama
  • Nabızı açıklama
  • Tansiyonu açıklama
F.6.2.3.2. Büyük ve küçük kan dolaşımını şema üzerinde inceleyerek bunların görevlerini açıklar.
Damar isimlerine değinilmez.
Kazanım Bileşenleri:
  • Büyük kan dolaşımını şema üzerinde göstererek açıklama
  • Küçük kan dolaşımını şema üzerinde göstererek açıklama
  • Büyük kan dolaşımını açıklama
  • Küçük kan dolaşımını açıklama
F.6.2.3.3. Kanın yapısını ve görevlerini tanımlar.
a. Kan hücrelerinin yapısı verilmeden sadece görevleri açıklanır.
b. Alyuvarlarda hemoglobin ile gaz alışverişine değinilmez.

Kazanım Bileşenleri:
  • Kanın yapısını açıklama
  • Kanın yapısında bulunan hücreleri listeleme
  • Alyuvarların özelliklerini ve görevini açıklama
  • Akyuvarların özelliklerini ve görevini açıklama
  • Kan pulcuklarının özelliklerini ve görevini açıklama
  • Kan plazmasının yapısını ve görevini açıklama
  • Kanın görevlerini açıklama
F.6.2.3.4. Kan grupları arasındaki kan alışverişini ifade eder.
a. Kan gruplarında moleküler temellere girilmez.
b. Kan alışverişinin, uygulamalarda aynı gruplar arasında yapılması esas alındığından “genel alıcı” ve “genel verici” ifadeleri kullanılmaz.
c. Rh faktörüne kısaca değinilir ancak kan uyuşmazlığına girilmez.

Kazanım Bileşenleri:
  • Kan gruplarını açıklama
  • Rh faktörünü açıklama
  • Kan grupları arasındaki kan alışverişini açıklama
  • Kan grubunu bilmenin önemini belirtme
F.6.2.3.5. Kan bağışının toplum açısından önemini değerlendirir.
a. Kızılay‘a vurgu yapılır.
b. Kan bağışı sırasında dikkat edilmesi gereken hijyene vurgu yapılır.

Kazanım Bileşenleri:
  • Kan bağışının önemini açıklama
  • Kan bağışı sırasında dikkat edilmesi gereken noktaları açıklama

Dolaşım Sistemini Oluşturan Yapılar

Vücudumuzda kan, damarlar ve kalpten oluşan sisteme do7laşım sistemi adı verilir. Kan, damar adı verilen ve tüm vücudu saran yapılarla vücudun her yerine taşınır. Kan sayesinde besin ve oksijen hücrelere taşınırken karbondioksit gibi atık maddeler vücuttan uzaklaştırılmak üzere ilgili organlara iletilir.

Kan ile Madde Alış Verişi
Kan ile Madde Alış Verişi

Kanın damarlar içindeki hareketi ise bir pompa gibi çalışan kalp tarafından sağlanır.

Dolaşım Sistemi
Dolaşım Sistemi

1. Kalp

Kalp göğüs boşluğunda, sol akciğerin altında bulunur. Kalp, sağ ve sol olmak üzere iki bölümden oluşur.

Kalbin Yapısı
Kalbin Yapısı

Kalp, kaburgaları önden birleştiren kemiğin hemen arkasında, göğüs kafesinin içindeki göğüs boşluğunun sol tarafında yer alır ve dört odacıktan oluşur. Üstteki odacıklarla alttaki odacıklar farklı zamanlarda ama bir bütün hâlinde kasılıp gevşer ve kanın pompalanmasını sağlar. Kalp dakikada yaklaşık olarak 72 - 80 kez kasılır ve gevşer. Gece gündüz demeden bütün bir ömür boyu bir an bile durmaz.

Tansiyon

Kanın vücuda pompalanması sırasında damar duvarlarında oluşan baskı etkisine tansiyon denir.

Tansiyon Aleti İle Tansiyon Ölçümü
Tansiyon Aleti İle Tansiyon Ölçümü

Bu baskı etkisi birden tepeye çıkar, sonra da yavaşça en dip noktaya iner. Dalganın tepe noktasındaki baskı etkisine büyük tansiyon, dip noktasındakine ise küçük tansiyon denir. Nabız ise kalbin atardamarlara kanı pompalarken, damarların cilde yakın olduğu yerlerdeki atma hissi olarak tanımlanabilir.

2. Damarlar

Vücudumuzda atardamarlar, toplardamarlar ve kılcal damarlar olmak üzere üç çeşit damar bulunur.

Damarlar
Damarlar

Atardamarlar kanı kalpten uzaklaştıran damarlardır. Aort atardamarı ve akciğer atardamarı, vücudumuzda bulunan atardamarlardandır. Akciğer atardamarı dışındaki atardamarlar oksijence zengin kan taşır.

Toplardamarlar vücuttaki kanı kalbe getiren damarlardır. Alt ana toplardamar, üst ana toplardamar ve akciğer toplardamarı vücudumuzda bulunan toplardamarlardandır. Akciğer toplardamarı dışındaki toplardamarlar oksijence fakir kan taşır.

Kılcal damarlar ise vücudumuzdaki en ince damarlardır. Kan ile doku arasında madde alışverişi sağlayan kılcal damarlar vücudun en uç noktalarına uzanır.

Atardamar ve Toplardamar Kesiti - Kan Akış Yönü
Atardamar ve Toplardamar Kesiti - Kan Akış Yönü

Kan Dolaşımı

Kan dolaşımı, kanın vücuttaki dolaşım yoluna göre büyük kan dolaşımı ve küçük kan dolaşımı olarak iki şekilde gerçekleşir.

  • Büyük kan dolaşımı, kanın kalp ile vücut arasındaki dolaşımıdır. Oksijence zengin kan, kalpten çıkarak aort atardamarı ile bütün vücuda yayılır. Amaç, oksijence zengin kanın vücuttaki organlara, vücuttaki organlarda oluşan karbondioksidin ise alt ve üst ana toplardamar yardımıyla kalbe geri dönmesidir.
  • Küçük kan dolaşımı, kalp ile solunum organımız olan akciğerler arasında gerçekleşen kan dolaşımıdır. Bu dolaşımda kalbin sağ tarafında bulunan oksijence fakir kan akciğerlere taşınır. Amaç, kandaki oksijen miktarını arttırmaktır. Daha sonra, oksijence zengin hâle gelen kan akciğer toplardamarıyla kalbe geri döner.
Büyük ve Küçük Kan Dolaşımı
Büyük ve Küçük Kan Dolaşımı

3. Kan ve Kanın Yapısı

Kan, vücudumuzdaki damarlar arasında dolaşan temel yaşam sıvımızdır. Kanın vücudumuzdaki en önemli görevleri şunlardır:

  • Oksijen ve besin yapı taşları ile karbondioksit gibi atık maddelerin taşınmasını sağlar.
  • Vücudumuzun mikroplara karşı korunmasında görev alır.
  • Yaralanma durumunda pıhtılaşmayı sağlayarak kan kaybını engeller.
  • Vücut sıcaklığının dengede tutulmasını sağlar.

Kan, kan plazması ve kan hücreleri olmak üzere iki kısımdan oluşur.

Kan Nelerden Oluşur?
Kan Nelerden Oluşur?

Kan Plazması

Kan plazması sarımtırak renkte ve yarı akışkandır. Plazmanın yaklaşık %90-92 kadarını su, geri kalanını protein, karbonhidrat, vitamin ve yağ gibi maddeler oluşturur. Ayrıca hücrelerden gelen atık maddeler de kan plazmasında yer alır.

Kan Hücreleri

Kan hücreleri ise alyuvarlar, akyuvarlar ve kan pulcuklarıdır.

Alyuvarlar, kan hücreleri içinde sayısı en fazla olanlardır. Alyuvarlara kırmızı kan hücreleri de denir. Alyuvarlar, akciğerlerden aldıkları oksijeni dokulara taşırken dokularda üretilip dolaşım sistemine gelen karbondioksidi de akciğerlere taşır.

Alyuvar Hücresi
Alyuvar Hücresi

Akyuvarlar beyaz renkli, iri çekirdekli ve belli bir şekli olmayan kan hücreleridir. Vücudu mikroplara karşı koruyan akyuvarlar, beyaz kan hücreleri olarak da bilinir. Vücuda bir mikrop girdiğinde akyuvarların sayısı hızlı bir şekilde artar.

Akyuvar Hücreleri
Akyuvar Hücreleri

Kan pulcukları kandaki en küçük, renksiz ve çekirdeksiz hücrelerdir. Kan pulcukları, yaralanmalarda kanın pıhtılaşmasını sağlayarak kan kaybını önler.

Kan Pulcuğu (Trombosit Hücresi)
Kan Pulcuğu (Trombosit Hücresi)

Kan Grupları

Alyuvarda kan grubunu belirleyen proteinlerden;

  • Sadece A proteini varsa kan grubunuz A kan grubu,
  • Sadece B proteini varsa B kan grubu,
  • Her iki protein de varsa AB kan grubu,
  • Hiç protein yoksa 0 kan grubudur.

Eğer alyuvarlarda Rh proteini varsa kan grubu Rh(+), protein yoksa Rh(–) olarak ifade edilir.

Kan Grupları ve Proteinleri
Kan Grupları ve Proteinleri

Kan Nakli ve Kan Bağışı

Günlük hayatta yaralanmalarda, ameliyatlarda ya da bazı hastalıkların tedavisinde vücudumuz kana ihtiyaç duyabilir. Bu durumlarda kan ihtiyacı olan hastaya, başka bir kişiden alınan kan nakledilebilir. Kan nakillerinde kan gruplarının ve Rh faktörünün aynı olması tercih edilir. Kan bağışı, toplumsal yardımlaşmanın en güzel örneklerinden biridir. Kişinin kendi kan grubunu doğru bilmesi, kişiye acil kan gerektiğinde yanlış kan grubu verilmesi riskini ortadan kaldırır.

Kan Bağışı Hayat(ımızı) Kurtarır
Kan Bağışı Hayat(ımızı) Kurtarır

Kan bağışlarıyla acil durumlarda hayat kurtarılabilir. Ülkemizin yıllık kan ihtiyacının tamamına yakınını karşılayan Türk Kızılayı, ülke genelinde bulunan 18 bölge kan merkezi ve 67 kan bağışı merkeziyle ülkemizin tümüne ulaşabilmektedir.

Türk Kızılayı
Türk Kızılayı
Sınav KONUYLA İLGİLİ SORULARA BURADAN ULAŞABİLİRSİNİZ

Kaynak: EBA

Konuya Ait Sorular Ünitedeki Tüm Konular Ana Sayfa
Yardım
GÜNCELLEMELER:
Yardım konuları için tıklayınız...
Arama
İstatistikler
Toplam Soru Sayısı: 3719

Test: 1807 (%49)
Boşluk Doldurma: 582 (%16)
Doğru Yanlış: 941 (%25)
Klasik: 315 (%8)
Bulmaca-Kavram Ağı: 74 (%2)